Blokzincir Terimleri

  • Açık Anahtar

    Kriptopara cüzdanının, kullanılan kriptopara blokzincirinin algoritmasına özel olarak oluşturulmuş, banka hesap numarasına benzeyen, benzersiz adresidir. Açık anahtar, kişiler ve kurum/kuruluşlar arasında kriptopara transferi amacıyla kullanılır. Açık adres de denmektedir.
  • Akıllı Sözleşme

    Akıllı sözleşmeler, önceden belirlenmiş koşullar karşılandığında, blokzincirler üzerinde koşan programlardır. Genellikle bir anlaşmanın yürütülmesini otomatikleştirmek için kullanılırlar, bu sayede tüm kullanıcılar, zaman kaybı yaşanmadan, herhangi bir aracının katılımına ihtiyaç olmaksızın sonuç alabilmektedir. Ayrıca, akıllı sözleşmeler sayesinde, beklenen koşullar karşılandığında bir sonraki eylem tetiklenerek iş akışı otomatikleştirilebilir.
  • Alfanümerik

    Sayı ve harflerden oluşan diziler alfanümerik olarak adlandırılır.
  • Altcoin

    Bitcoin hariç bütün kriptoparalar genel olarak "altcoin" olarak adlandırılmaktadırlar.
  • Arbitraj

    Aynı kriptoparadan, farklı borsalardaki fiyat farkını kullanarak kar etmeyi hedefleyen işlemdir. Aynı kriptopara, eşzamanlı olarak fiyatı düşük olan borsada satın alınıp yüksek olan borsada satılarak aradaki fark kar edilmiş olur. Benzer şekilde bir borsadan ucuza alıp başka borsaya transfer ederek daha yüksek fiyata satma işlemi de arbitraj olarak adlandırılır.
  • Ay

    Bir kriptoparanın fiyatının, kısa süre içerisinde çok fazla artış göstermesine verilen isimdir. Genellikle "to the Moon" yani Ay'a gidiyor şeklinde kullanılır.
  • Ayı Piyasası

    Genel düşüş beklentisindeki piyasa dönemlerine verilen isimdir. Bu dönemlerde piyasada önemli ölçüde ve yüksek seviyelerde düşüş gözlenebilir.
  • Balina

    "Balina", büyük miktarda Bitcoin'e ya da başka bir kriptopara birimine sahip olan bir kişi veya kuruluşu tanımlamak için kullanılır. Bu kişi veya kuruluşlar, yüksek miktarlarda kriptopara alım-satımı yaparak kriptopara fiyatlarını etkileme şansına sahiptirler.
  • Blok

    Bir blokzincir içerisindeki veri grupları "blok" olarak adlandırılır. Kriptopara blokzincirlerinde her bir blok, blokzincir kullanıcılarının transfer ve alım-satım kayıtlarından oluşmaktadır. Her bir blok belirli miktarda veri barındırabilir. Bu limite ulaşıldığında yeni bir blok oluşturularak zincir devam ettirilir.
  • Blokzincir

    Blokzincir, verilerin herhangi bir merkeze veya otoriteye ihtiyaç duymadan dağıtık bir ağ üzerinde depolandığı teknolojinin ismidir. Devamını Oku...
  • Boğa Piyasası

    Genel yükseliş beklentisindeki piyasa dönemlerine verilen isimdir. Bu dönemlerde piyasada önemli ölçüde ve yüksek seviyelerde artış/büyüme gözlenebilir.
  • Borsa

    Kriptoparaların alınıp satılabileceği dijital pazar yeri.
  • Çatallanma

    Bir blokzincir protokolünde değişiklik yapılması, genellikle o blokzincirin iki kola ayrılmasına sebep olur. Bu kollardan biri eski protokolün kurallarına sadık kalırken diğeri, yeni protokol kurallarına göre hareket eder. Ethereum blokzincirinin çatallanması sonucu eski blokzincir kurallarını takip eden Ethereum Classic ve Bitcoin çatallanması sonrasında ortaya çıkan Bitcoin Cash çatallanma örnekleridir.
  • Çok Faktörlü Kimlik Doğrulama

    Çok faktörlü kimlik doğrulama, hesaba giriş yaparken kimlik doğrulama için birden fazla bilgi girişi yapılması gerektiği anlamında gelir. Genellikle bunlardan ilki kişinin kendi belirlediği şifresi veya PIN kodu olacaktır. Diğerleri ise giriş yapılmak istenen sistem tarafından gönderilecek bir SMS ya da e-posta olabileceği gibi sistemle eşzamanlı olarak çalışan bir akıllı telefon uygulaması da olabilir. Benzer şekilde parmak izi gibi biyometrik özellikler de bu amaçla kullanılabilmektedir.
  • Cüzdan Adresi

    Cüzdan adresi, rastgele oluşturulmuş bir sayı ve harf dizisidir. Bu dizi genellikle 26 ila 35 alfanümerik karakterden oluşur. Kriptoparaları göndermek veya almak için cüzdan adresleri gereklidir. Her bir blokzincirin kendine has bir cüzdan adresi yapısı olabildiği gibi, aynı dizinin geçerli olduğu cüzdan adresleri de olabilir. Örneğin Ethereum blokzincirindeki cüzdan adresleri Binance Smart Chain ağında da geçerlidir.
  • Ekosistem

    Bir blokzincir üzerinde yer alan kullanıcılar ile o kullanıcıların etkileşimini sağlayan uygulamaların tamamı o blokzincirin ekosistemi olarak adlandırılır.
  • Elinde Tut

    Kriptoparaların alım-satım yerine değerinin artacağı ümidiyle elde tutularak beklendiği pasif yatırım stratejisine günümüzde verilen isimdir. İngilizce "Hold On for Dear Life" kalıbının kısaltması olduğuna atıf yapılsa da, orijinalde 2013 yılında, Bitcoin forumundaki bir kullanıcının yazım hatasından kaynaklanarak ortaya çıkan bir terimdir.
  • Emek İspatı

    Emek ispatı, bir tarafın (kanıtlayan) diğerlerine (doğrulayıcılar) özel bir amaca yönelik bir hesaplama eforunun belirli bir miktarının harcandığını kanıtladığı bir kriptografik sıfır bilgi kanıtı yöntemidir. Blokzincir özelinde bu yöntem, blokların doğrulanması amacıyla kullanılan yöntemlerden biridir.
  • Eşler Arası

    Bir aracı ya da üçüncü tarafa ihtiyaç duymadan etkileşime giren iki kullanıcıya verilen isimdir.
  • Fiyat Dalgalanması

    Fiyat dalgalanması, bir varlığın fiyatının ne kadar hızlı ve ne miktarda değiştiğini tarif eder. Özellikle kriptopara piyasasında piyasa büyüklüğünün düşük olması, düzenlemelerin olmaması gibi sebeplerden kısa süreler içerisinde ciddi fiyat değişimleri gözlenebilmektedir ve fiyat dalgalanması, hisse senedi gibi diğer varlıklara oranla daha yüksektir.
  • Fiyat Kırılımı

    Fiyat kırılımı, bir kriptoparanın değerinin direnç bölgesinden yukarı veya destek bölgesinden aşağı yönde hareketine verilen isimdir. Fiyat kırılımlar, kırılımın olduğu yönde değerin değişebileceğinin göstergeleridir.
  • Gwei

    Ethereum'un en küçük birimidir. 1 Gwei, 0.000000001 Ether'e (10-9 ETH) eşittir.
  • Hediye/Ücretsiz Dağıtım

    Düşük miktarlardaki kriptoparanın, blokzincir topluluğunun aktif üyelerine ücretsiz olarak, bir karşılık beklemeden ya da kriptoparanın tanıtımına yardımcı olacak basit eylemler karşılığında (bir tweet'in retweet edilmesi gibi) gönderilmesidir. Genellikle yeni piyasa sürülen kriptoparaların tanıtılması amacıyla gerçekleştirildiği gibi kriptoparaların çatallanması ya da arz değişimleri gibi sebeplerle de kriptopara sahiplerine gönderilebilmektedir.
  • İki Faktörlü Kimlik Doğrulama

    İki faktörlü kimlik doğrulama, hesaba giriş yaparken kimlik doğrulama için birden fazla bilgi girişi yapılması gerektiği anlamında gelir. Genellikle bunlardan ilki kişinin kendi belirlediği şifresi veya PIN kodu olacaktır. Diğeri ise giriş yapılmak istenen sistem tarafından gönderilecek bir SMS ya da e-posta olabileceği gibi sistemle eşzamanlı olarak çalışan bir akıllı telefon uygulaması da olabilir. Benzer şekilde parmak izi gibi biyometrik özellikler de bu amaçla kullanılabilmektedir.
  • İşlem

    Kriptopara alım-satımları veya biz cüzdandan başka bir cüzdana transfer operasyonları genel olarak işlem olarak adlandırılırlar.
  • Jeton

    Blokzincir üzerindeki kriptoparalar ikiyi ayrılır. Bunlardan ilki o blokzincirin temel para birimleridir ve "coin" yani para olarak adlandırılırlar. Diğeri ise o blokzincir üzerinde koşan, kendi akıllı sözleşmesine sahip kriptoparalardır. Bu ikinci tür kriptoparalar ise jeton olarak adlandırılırlar. Örneğin Ether, Ethereum ağının temel para birimiyken Chainlink, Ethereum ağında yer alan ve bu blokzincir üzerinde koşan bir jetondur.
  • Kaçırma Korkusu

    Bir kişinin, heyecan verici veya ilginç bir olayın o anda başka bir yerde yaşandığına ve bu olayı yaşamayı kaçırdığına dair endişe duyması, kaçırma endişesi ya da kaçırma korkusu olarak adlandırılır. Kriptoparalar için kaçırma endişesi, bir kriptoparanın değeri yükselirken ona sahip olmamaya dair yaşanan endişe olarak tanımlanabilir.
  • Kendi Araştırmanı Yap

    Kriptopara dünyasında ulusal ya da uluslararası düzenlemeler henüz olmadığından çok fazla manipülasyon vardır. Bu sebeple de bazı kriptoparaların reklamı yapılmakta, ancak reklamı yapılan bu kriptoparalar dolandırıcılar tarafından piyasaya sürülmüş olabilmektedir. Bu sebeple yatırımcıların bir kriptoparaya yatırım yapmadan önce o kriptopara hakkında kendi araştırmalarını yapmaları, kendi araştırmalarına göre yatırım kararını vermeleri gerekmektedir. Kendi araştırmanı yap, bu durumu ifade eden söz cümledir.
  • Kimlik Doğrulama

    Kimlik Doğrulama, bir kişinin veya nesnenin, belirttiği kişi olduğunun doğrulanması prosesidir. Kimlik doğrulama teknolojisi, kişinin sağladığı bilgiler ile erişim sağlamak istediği veritabanındaki bilgileri karşılaştırarak o kişiye erişim hakkı tanır veya erişimi reddeder.
  • Kişisel Kimlik Numarası

    Alfanümerik karakterlerden oluşan, kullanıcının erişmek istediği sisteme kimlik doğrulaması yapmasına yarayan şifredir. Örneğin kredi kartı ile ödeme yaparken kullanılan şifre, o kredi kartı ile bankanın ödeme sistemi arasındaki kimliği doğrulayan PIN yani kişisel kimlik numarasıdır.
  • Korku, Belirsizlik, Kuşku

    Belli kriptoparalar ya da genel olarak kriptopara piyasası hakkındaki algıyı olumsuz, yanlış yönlendiren veya tamamıyla yalan bilgiler yaymak suretiyle yönlendirmeyi hedefleyen bir stratejidir. Özetle Bitcoin ve kriptoparalar hakkındaki olumsuz her durum "Korku, Belirsizlik, Kuşku" yaratan durumlar olarak kabul edilir. Kriptoparalar değersizdir veya hükümetler kriptopara kullanımını yasaklayacak gibi söylemler bunlardan bazılarıdır.
  • Kriptografi

    Verilerin ve bilgilerin, üçüncü taraflar tarafından ulaşılamaması ve anlaşılamaması amacıyla şifrelenmesine kriptografi denir. Tahmin edileceği üzere kriptopara, kriptografi ile para kelimelerinin birleşiyle oluşturulmuş bir tabirdir. Kriptoparalar için kriptografi üç amaçla kullanılır:  alım-satım ve transfer işlemlerinin güvenli olarak gerçekleştirilmesi, yeni blokların ve kriptopara birimlerinin üretilmesi ve varlık transferlerinin doğrulanması.
  • Kriptopara

    Blokzincir üzerindeki dijital varlıklar genel olarak kriptopara olarak adlandırılır. Alım-satım amacıyla ya da yatırım aracı olarak kullanılabilirler. Bitcoin gibi bazı blokzincirler üzerindeki kriptoparalar da aynı isimle anılırken, bazı blokzincirler üzerindeki kriptoparaların ise farklı isimleri vardır: Terra blokzincirinin temel kriptoparası olan Luna gibi.
  • Kriptopara Cüzdanı

    Kriptoparaların saklandığı yerlerdir. Yazılım tabanlı cüzdanlar sıcak cüzdan, donanım tabanlı cüzdanlar ise soğuk cüzdan olarak adlandırılırlar. Kriptopara borsaları tarafından da kullanıcılara cüzdan sağlanmaktadır. Blokzincir cüzdanı veya dijital cüzdan olarak da adlandırılırlar.
  • Madencilik

    Madencilik, kriptopara alım-satım ve transfer işlemlerinin toplandığı, doğrulandığı ve blokzincir olarak tanımlanan dijital defterlere kaydedildiği işleme verilen isimdir. Blokzincir madencileri, blokzincirin düzgün işlemesinden sorumludurlar. Madencilerin bu sorumlulukları, her bir işlemden aldıkları kriptopara cinsinden ödüller ile ödüllendirilmektedir. Aynı zamanda blokzincire, blok ödülü olarak adlandırılan yeni kriptoparaların dahil edilmesi de madencilik aracılığıyla gerçekleşmektedir.
  • Merkezi

    Belirli bir otorite tarafından kontrol edilen sistemler, merkezi olarak adlandırılmaktadırlar. Bunun anlamı, yapılan herhangi bir işlemin merkezi bir otorite yani üçüncü bir taraf tarafından kontrol edilmesi, depolanması ve onaylanması gerektiğidir. Merkez bankalarının kontrolündeki ulusal para birimleri veya herkes tarafından kullanılan sosyal medya uygulamaları merkezi sistem uygulamalarının örnekleridir.
  • Merkezi Borsa

    Merkezi borsa, kullanıcıların, kriptopara alıp satarken kullandıkları çevrimiçi platformlardır. Alım satım işlemleri kullanıcılar tarafından gerçekleştirilse de, üçüncü bir tarafın platformu kullanılarak bu işlem gerçekleştirildiğinden bu tür platformlar merkezi borsa olarak adlandırılmaktadır. Binance, FTX gibi kriptopara borsaları, merkezi borsa örnekleridir.
  • Merkeziyetsiz Borsa

    Bir aracıya ya da üçüncü tarafın kontrolüne ihtiyaç duymayan, doğrudan kullanıcıların birbirlerinden alım-satım gerçekleştirebildiği çevrimiçi kriptopara borsalarına merkeziyetsiz borsa adı verilir. En bilinenleri Ethereum blokzinciri üzerindeki varlıkların alım-satımının gerçekleştirilebildiği Uniswap ve Binance Smart Chain üzerindeki varlıkların alım-satımının gerçekleştirilebildiği PancakeSwap borsalarıdır.
  • Merkeziyetsiz Finans

    Banka ya da banka benzeri bir finans kuruluşunun aracılığına ihtiyaç duyulmadan gerçekleştirilen finansal aktivitelerin tamamına verilen isimdir.
  • Merkeziyetsiz Otonom Teşkilat

    Bir merkezi otoritenin kontrolünde olmayan, hakkındaki kararlar tamamıyla teşkilat üyeleri tarafından alınan ve şeffaf bir bilgisayar programı olarak kodlanmış kuralları olan organizasyonlardır. Gerek söz konusu kurallar gerekse organizasyonun finansal hareketleri blokzincir üzerinde kayıt altındadır.
  • Merkeziyetsiz Uygulama

    Blokzincir üzerinde kurulu ve blokzincir üzerinde koşan, herhangi bir merkezi sunucuya ihtiyaç duymadan işleyen uygulamalardır. Günümüzde en yaygın olarak merkeziyetsiz finans işlemlerinde karşımıza çıkmaktadır. Merkeziyetsiz uygulamalar ilk olarak Ethereum blokzinciri üzerinde hayatımıza girmiştir ve Ethereum bu amaçla en yaygın kullanılan blokzincir durumundadır.
  • Merkeziyetsiz, Merkezsiz

    Kontrol ve karar verme mekanizmasının merkezi bir otorite yerine (birey, organizasyon, kurum vb.) dağıtık bir ağda olduğu yapılara "merkeziyetsiz" adı verilmektedir. Merkezi bir otoriteye ihtiyaç duyulmayan bu yapılar sayesinde, yapıda yer alan kullanıcıların birbirlerine güven duyması ihtiyacını azaltmak mümkündür ve yapının işlevselliğini etkileyecek şekilde birbirleri üzerinde otorite veya kontrol uygulama yetenekleri azaltılmış olmaktadır.
  • Özel Anahtar

    Kullanıcının sahip olduğu kriptoparalara ulaşmasına imkan veren, veriyi ilgili blokzincirin algoritmasını kullanarak şifrelemeye ve çözmeye yarayan, harf ve rakamlardan oluşan bir şifre dizisidir. Örnek vermek gerekirse açık anahtar veya açık adres posta kutusu ise özel anahtar da posta kutusunun anahtarı olarak düşünülebilir. Özel anahtar kimse ile paylaşılmamalıdır.
  • Para Yakma

    Bir kriptoparanın toplam adedinin, azaltılması işlemidir. Yakılan miktardaki kriptopara piyasadan çıkar, bir daha kullanılamazlar ve bu sayede o kriptoparanın dolaşımdaki arzı azaltılmış olur. Bu işlem, özel anahtarı olmayan bir adrese kriptoparalar gönderilerek gerçekleştirilir.
  • Reklam Yapma

    Bir kişinin sürekli olarak bir kriptopara biriminin reklamını yapmasıdır. Bu kişinin hedefi, insanların o kriptoparaya yatırım yapması için proje etrafında hype yaratmaktır. Ne kadar çok insan yatırım yaparsa o kriptoparaya talep o kadar artar, bu da kriptoparanın fiyatının artmasıyla sonuçlanır. Özellikle fazla takipçisi olan sosyal medya influencerlarının kullandığı yöntemdir.
  • Resmi Para

    Türk Lirası, Amerikan Doları gibi devletler tarafından resmi olarak kabul edilen ve merkez bankaları tarafından yönetilen paralara verilen isimdir.
  • Sapma

    Merkeziyetsiz borsalarda alım-satım yaparken fiyat limiti girmek yerine bir azalış-artış oranı girmek gereklidir. Buradaki amaç satın alırken, satın alma emri verilen an ile alım-satımın gerçekleştiği andaki fiyatın belirli bir aralıkta kaldığından emin olmaktır. İşte bu fark değeri, sapma olarak adlandırılır. Örneğin 100 dolarken satın alma emri verdiğiniz bir kriptopara için %1 sapma toleransı tanımladığınızda o kriptoparayı en fazla 101 dolara yükselirse alırsınız, aksi durumda işlem iptal olur.
  • Şişir ve İndir

    Bir kriptoparanın değerinin abartılı reklamlarla yapay olarak yükseltilip ardından yüksek miktarda satış yapılarak düşürülmesidir. Özellikle o kriptoparadan yüksek miktarda elinde bulunduran kişiler tarafından uygulanan bir kar etme yöntemidir.
  • Sıcak Cüzdan

    Soğuk cüzdanların aksine yazılım tabanlı, İnternet'e bağlı kriptopara cüzdanlarıdır. Kriptoparalara daha rahat erişim, borsa ve merkeziyetsiz uygulamalarla daha kolay etkileşim imkanı sunsalar da hacklenmeye ve siber saldırılara karşı soğuk cüzdanlara oranla daha savunmasız durumdadırlar. MetaMask gibi yazılım tabanlı cüzdanlar ya da kriptopara borsası hesapları sıcak cüzdan örnekleridir.
  • Sıfır Bilgi İspatı

    Kriptografide sıfır bilgi ispatı, bir tarafın (kanıtlayan) diğer tarafa (doğrulayıcı) belirli bir ifadenin doğru olduğunu, ifadenin gerçekten doğru olduğu gerçeği dışında herhangi bir bilgi iletmeden kanıtlayabildiği bir yöntemdir.
  • Soğuk Cüzdan

    Kriptoparalarınızı tamamen çevrimdışı saklamanın güvenli bir yöntemidir. Donanım cüzdanı olarak da adlandırılan bir çok soğuk cüzdan, USB sürücüsüne benzeyen fiziksel cihazlardır. Bu tür cüzdanlar, kriptoparalarınızı hackleme ve hırsızlığa karşı korumanıza yardımcı olur.
  • Sözleşme Adresi

    Bir blokzincir üzerinde bir akıllı sözleşme yayımlandığında, yalnızca o akıllı kontrata ait, alfanümerik karakterlerden oluşan benzersiz bir adres tanımlanır. Bu adres kontrat adresi olarak isimlendirilir. Örneğin en popüler kriptoparalardan olan ve Ethereum blokzincirinde yer alan Shiba Inu'nun kontrat adresi "0x95ad61b0a150d79219dcf64e1e6cc01f0b64c4ce"dir.
  • Teknik Analiz

    Teknik analiz, alım satım faaliyetlerinden toplanan istatistiksel bilgileri analiz ederek yatırımları değerlendirmek ve alım satım fırsatlarını belirlemek için kullanılan bir yöntemdir. Bu istastiksel bilgiler fiyat hareketi ve hacim gibi alım satım verileridir.
  • Toplam Piyasa Değeri

    Bir kriptoparanın toplam piyasa değeri, piyasada bulunan bütün adetlerinin toplamına eşittir. Dolayısıyla o anki değeri ile toplam adedinin çarpımına eşittir.
  • Transfer Ücreti

    Ethereum gibi emek ispatı yöntemiyle çalışan blokzincirlerin tamamı, transfer işlemlerini gerçekleştirebilmek için hesaplama kaynaklarına ve hesaplama gücüne ihtiyaç duyarlar. Bu hesaplama kaynaklarını kullanabilmeleri için de kaynaklara bir işlem ücreti ödemeleri gerekmektedir. İşte bu yöntemle çalışan blokzincirlerde yapılan işlemler için ödenen ücrete transfer ücreti adı verilir.
  • Tüm Zamanların En Düşük Değeri

    Bir kriptoparanın, ortaya çıkışından geçen zamana kadar aldığı en düşük değeri ifade etmektedir. Bu değer, Dünya'da en yaygın kullanılan para birimi olması sebebiyle Amerikan Doları cinsinden ifade edilmektedir.
  • Tüm Zamanların En Yüksek Değeri

    Bir kriptoparanın, ortaya çıkışından geçen zamana kadar aldığı en yüksek değeri ifade etmektedir. Bu değer, Dünya'da en yaygın kullanılan para birimi olması sebebiyle Amerikan Doları cinsinden ifade edilmektedir.
  • Yarılanma

    Bitcoin'in orijinal kodundaki bir özelliktir. Bu özelliğe göre belirli sayıda (210.000 adet) Bitcoin bloğunun üretilmesiyle birlikte (bu süre yaklaşık olarak dört yıla denk gelmektedir) her bir blok üretimi için madencilere ödül olarak verilen yani yeni dolaşıma giren Bitcoin sayısı yarıya indirilir.  Son yarılanma 2020 yılında gerçekleşmiş olup, 2024 yılında gerçekleşmesi beklenen bir sonraki yarılanma ile birlikte her bir blok için üretilen Bitcoin miktarı 6.25'ten 3.125'e düşecektir. Bitcoin dışında bu özelliğe sahip Litecoin, Ravencoin gibi farklı kriptoparalar bulunmaktadır.
  • Yol Haritası

    Bir projenin gelecekte yapmayı hedeflediği aktivitelere ait olarak hazırladığı ve yayımladığı plana yol haritası adı verilir.
  • Zararı Durdurma Emri

    Zararı durdurma emri, bir kriptoparanın fiyatı belirli bir değere geldiğinde almak ya da satmak amacıyla verilen emirdir. Bu emir, yatırımcının kaybını sınırlamaya yarar. Örneğin 100 lira değerinde alınan bir kriptopara için %10 zararı durdurma satış emri verildiğinde, kriptoparanın fiyatı 90 liranın altına düştüğünde otomatik olarak satış gerçekleştirilerek zarar düşük seviyede tutulmuş olur.